Psychoterapia grupowa to forma leczenia psychicznego, która odbywa się w małej grupie osób pod okiem doświadczonego terapeuty. Głównym założeniem jest wykorzystanie dynamiki grupowej i wzajemnych interakcji między uczestnikami jako narzędzia do rozwoju osobistego i rozwiązywania problemów. W przeciwieństwie do terapii indywidualnej, gdzie uwaga skupia się na jednej osobie, w terapii grupowej proces terapeutyczny dotyczy całego zespołu. Uczestnicy dzielą się swoimi doświadczeniami, uczuciami i myślami, tworząc bezpieczną przestrzeń do eksploracji siebie i swoich relacji.
Kluczowym elementem psychoterapii grupowej jest to, że grupa staje się swoistym mikrokosmosem życia społecznego. Problemy, trudności w relacjach, schematy zachowań, które pojawiają się w codziennym życiu uczestników, często odzwierciedlają się w dynamice grupowej. Terapeuta pomaga grupie analizować te wzorce, rozumieć ich źródła i szukać nowych, zdrowszych sposobów reagowania. Daje to unikalną możliwość do przećwiczenia nowych umiejętności społecznych i interpersonalnych w bezpiecznym środowisku, zanim zostaną one zastosowane w świecie zewnętrznym.
Różnorodność perspektyw i doświadczeń obecnych w grupie jest jej ogromną siłą. Każdy uczestnik wnosi unikalny punkt widzenia, który może pomóc innym spojrzeć na swoje problemy w nowy sposób. Wzajemne wsparcie, empatia i zrozumienie ze strony osób, które przechodzą przez podobne trudności, mogą być niezwykle budujące i dodawać otuchy. To poczucie bycia zrozumianym i nie bycia samemu ze swoimi problemami jest często jednym z pierwszych i najsilniejszych odczuć, jakie pojawiają się w terapii grupowej.
Celem psychoterapii grupowej nie jest jedynie rozwiązywanie indywidualnych problemów, ale także rozwijanie umiejętności społecznych, poprawa samooceny, nauka lepszego radzenia sobie ze stresem i emocjami. Grupa może stać się miejscem, gdzie uczestnicy uczą się budować zaufanie, nawiązywać głębsze relacje, wyrażać swoje potrzeby i granice w sposób asertywny. Terapeuta pełni rolę przewodnika, facylitatora, który dba o bezpieczeństwo grupy, pomaga w rozwiązywaniu konfliktów i kieruje procesem terapeutycznym.
Jakie są główne cele psychoterapii grupowej dla uczestników?
Głównym celem psychoterapii grupowej jest stworzenie przestrzeni, w której uczestnicy mogą lepiej zrozumieć siebie, swoje trudności i mechanizmy rządzące ich zachowaniem. Poprzez interakcje z innymi członkami grupy, osoby te mają szansę na rozwinięcie większej samoświadomości. Zauważanie, jak ich słowa i zachowania wpływają na innych, a także jak reakcje innych wpływają na nich samych, pozwala na identyfikację utrwalonych schematów myślenia i działania, które mogą być źródłem cierpienia.
Kolejnym istotnym celem jest nauka budowania zdrowych i satysfakcjonujących relacji interpersonalnych. W grupie można obserwować, jak uczestnicy wchodzą w interakcje, jakie role przyjmują, jakie trudności napotykają w komunikacji. Terapeuta pomaga analizować te dynamiki, wskazując na nieświadome wzorce, które mogą prowadzić do konfliktów, izolacji czy poczucia niezrozumienia. Uczestnicy mogą eksperymentować z nowymi sposobami budowania więzi, ucząc się otwartości, zaufania, asertywności i empatii.
Psychoterapia grupowa ma również na celu wspieranie rozwoju umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami życiowymi. Dzielenie się doświadczeniami z innymi, którzy przeżywają podobne problemy, może zmniejszyć poczucie osamotnienia i zwiększyć poczucie sprawczości. Grupa oferuje wsparcie w momentach kryzysu, pomagając uczestnikom znaleźć siłę do przezwyciężenia trudności. Uczą się oni technik relaksacyjnych, strategii radzenia sobie ze stresem oraz sposobów konstruktywnego wyrażania złości, lęku czy smutku.
Wreszcie, celem terapii grupowej jest często poprawa ogólnego samopoczucia i jakości życia uczestników. Poprzez głębsze zrozumienie siebie, lepsze relacje z innymi i skuteczniejsze radzenie sobie z wyzwaniami, ludzie stają się bardziej zintegrowani i szczęśliwi. Grupa może pomóc w przezwyciężeniu lęku społecznego, depresji, zaburzeń odżywiania, uzależnień czy problemów w relacjach. Daje to narzędzia do prowadzenia bardziej świadomego i satysfakcjonującego życia.
Z jakich powodów ludzie decydują się na psychoterapię grupową?
Ludzie decydują się na psychoterapię grupową z wielu różnych powodów, często wynikających z podobieństwa problemów, z jakimi się borykają, lub z potrzeby doświadczenia specyficznej dynamiki terapeutycznej. Jednym z najczęstszych powodów jest poczucie izolacji i samotności w swoich trudnościach. Osoby cierpiące na depresję, lęk, żałobę, poczucie pustki czy trudności w nawiązywaniu kontaktów mogą znaleźć w grupie poczucie wspólnoty i zrozumienia. Świadomość, że inni przeżywają podobne emocje i wyzwania, może przynieść ulgę i nadzieję.
Innym ważnym czynnikiem jest chęć nauki i rozwijania umiejętności społecznych w bezpiecznym środowisku. Osoby z lękiem społecznym, nieśmiałością, trudnościami w asertywności czy w budowaniu bliskich relacji mogą skorzystać z możliwości ćwiczenia nowych zachowań w grupie, otrzymując konstruktywny feedback od terapeuty i innych uczestników. Grupa staje się poligonem doświadczalnym do testowania nowych sposobów komunikacji i interakcji, co ułatwia późniejsze przeniesienie tych umiejętności do życia codziennego.
Niektórzy decydują się na psychoterapię grupową ze względu na jej potencjalną skuteczność w leczeniu konkretnych problemów, takich jak uzależnienia, zaburzenia odżywiania, zespół stresu pourazowego (PTSD) czy problemy z regulacją emocji. Specjalistyczne grupy terapeutyczne, skoncentrowane na określonych trudnościach, oferują ukierunkowane strategie i wsparcie, które mogą być bardziej efektywne niż terapia indywidualna w niektórych przypadkach. Grupa może pomóc w zrozumieniu mechanizmów uzależnienia, w budowaniu zdrowych nawyków żywieniowych czy w przepracowaniu traumatycznych doświadczeń.
Psychoterapia grupowa bywa również wybierana ze względu na jej aspekt ekonomiczny. Często jest ona tańszą alternatywą w porównaniu do terapii indywidualnej, co czyni ją bardziej dostępną dla szerszego grona osób. Ponadto, niektórzy odczuwają silniejszą motywację do pracy nad sobą, widząc zaangażowanie innych uczestników i czując się częścią wspólnego procesu. Dynamika grupowa, z jej wzajemnym oddziaływaniem i wsparciem, może być dla wielu osób silnym motorem napędowym do zmian.
Jakie są kluczowe mechanizmy terapeutyczne stosowane w psychoterapii grupowej?
W psychoterapii grupowej wykorzystuje się szereg mechanizmów, które wspierają proces leczenia i rozwoju uczestników. Jednym z najważniejszych jest interakcja interpersonalna. Grupa stanowi naturalne środowisko do obserwowania i analizowania własnych wzorców relacyjnych, które często odzwierciedlają te z życia poza grupą. Uczestnicy uczą się, jak ich zachowania wpływają na innych i jak reagują na zachowania współuczestników. Terapeuta pomaga rozkładać te interakcje na czynniki pierwsze, identyfikując nieświadome dynamiki i schematy.
Kolejnym istotnym mechanizmem jest catharsis, czyli emocjonalne oczyszczenie. Dzielenie się trudnymi doświadczeniami, uczuciami i myślami w bezpiecznym i akceptującym środowisku grupowym pozwala na uwolnienie nagromadzonych napięć, lęków czy smutków. To doświadczenie ulgi i odciążenia emocjonalnego często towarzyszy procesowi terapeutycznemu i umożliwia dalszą pracę nad problemem. Świadomość, że inni rozumieją i akceptują ich emocje, jest dla wielu osób niezwykle terapeutyczna.
Mechanizm uczenia się przez obserwację jest również kluczowy. Uczestnicy obserwują, jak inni radzą sobie z podobnymi problemami, jakie strategie stosują i jakie efekty odnoszą. Mogą uczyć się nowych sposobów reagowania, komunikacji czy rozwiązywania konfliktów, po prostu obserwując i analizując zachowania innych członków grupy. To podejście „uczę się od ciebie” jest często bardzo skuteczne, ponieważ pozwala zobaczyć, że pewne trudności są uniwersalne i że istnieją różne drogi wyjścia z kryzysu.
- Wzajemne wsparcie i empatia: Członkowie grupy oferują sobie nawzajem zrozumienie, akceptację i wsparcie emocjonalne, co buduje poczucie przynależności i redukuje poczucie izolacji.
- Rozwój umiejętności społecznych: Grupa stanowi poligon doświadczalny do ćwiczenia asertywności, komunikacji, nawiązywania relacji i rozwiązywania konfliktów w bezpiecznym środowisku.
- Przeniesienie (transfer): Wzorce relacyjne i emocjonalne, które pojawiają się w grupie, często odzwierciedlają te z życia poza nią. Analiza tych przeniesień pozwala na lepsze zrozumienie i zmianę utrwalonych schematów.
- Uzyskiwanie informacji zwrotnej: Uczestnicy otrzymują od innych członków grupy i terapeuty informacje zwrotne na temat swojego zachowania, co pomaga w zwiększeniu samoświadomości i identyfikacji obszarów do rozwoju.
- Uczenie się przez doświadczenie: Grupa oferuje możliwość eksperymentowania z nowymi sposobami bycia i reagowania, co prowadzi do głębszego zrozumienia siebie i swoich możliwości.
W jakich obszarach życia można zastosować doświadczenia z psychoterapii grupowej?
Doświadczenia zdobyte podczas psychoterapii grupowej mają bardzo szerokie zastosowanie w praktycznie każdym obszarze życia, gdzie pojawiają się interakcje z innymi ludźmi. Przede wszystkim, umiejętności interpersonalne wyćwiczone w grupie, takie jak asertywna komunikacja, słuchanie ze zrozumieniem, wyrażanie swoich potrzeb i granic, są nieocenione w życiu zawodowym. Lepsze relacje z kolegami z pracy, przełożonymi czy klientami mogą przełożyć się na większą satysfakcję z pracy, efektywność i awans.
W życiu osobistym, poprawa relacji z partnerem, rodziną czy przyjaciółmi jest jednym z najbardziej oczywistych beneficjentów terapii grupowej. Uczestnicy uczą się lepiej rozumieć perspektywy innych, radzić sobie z konfliktami w sposób konstruktywny i budować głębsze, bardziej autentyczne więzi. Zmniejsza się ryzyko nieporozumień, poczucia osamotnienia w związku czy braku wsparcia ze strony bliskich. Często osoby po terapii grupowej potrafią lepiej nawiązywać nowe przyjaźnie i utrzymywać istniejące relacje.
Psychoterapia grupowa może również znacząco wpłynąć na samoocenę i poczucie własnej wartości. Obserwowanie, jak inni cenią sobie nasze opinie, jak doceniają nasze wsparcie, oraz jak udaje nam się pokonywać własne trudności, buduje wiarę w siebie. Uczestnicy często odkrywają swoje mocne strony i talenty, które wcześniej były przez nich niedoceniane. To nowe spojrzenie na siebie jest fundamentem do podejmowania śmielszych decyzji i realizacji własnych celów.
Ponadto, doświadczenia z grupy mogą pomóc w lepszym radzeniu sobie ze stresem, lękiem społecznym i innymi trudnościami emocjonalnymi, które mogą pojawiać się w różnych sytuacjach życiowych. Nauczenie się rozpoznawania własnych emocji, akceptowania ich i znajdowania zdrowych sposobów ich wyrażania, jest kluczowe dla ogólnego dobrostanu. Grupa daje narzędzia do radzenia sobie z presją społeczną, krytyką czy odrzuceniem, co pozwala na prowadzenie bardziej zrównoważonego i satysfakcjonującego życia.
Co warto wiedzieć o psychoterapii grupowej przed rozpoczęciem sesji?
Przed rozpoczęciem przygody z psychoterapią grupową warto zadbać o pewne podstawowe informacje, które pomogą w pełniejszym zrozumieniu procesu i w przygotowaniu się na niego. Przede wszystkim, kluczowe jest zrozumienie, że psychoterapia grupowa nie jest formą samopomocy czy luźnej dyskusji. Jest to profesjonalna forma leczenia psychicznego, prowadzona przez wykwalifikowanego terapeutę, który dba o bezpieczeństwo grupy, jej dynamikę i cele terapeutyczne. Terapeuta odgrywa rolę facylitatora, który kieruje procesem, pomaga interpretować zachowania i emocje, oraz dba o to, by grupa była bezpieczną przestrzenią.
Kolejną ważną kwestią jest dobór odpowiedniej grupy. Grupy mogą być otwarte lub zamknięte. Grupa otwarta pozwala na przyłączanie się nowych uczestników w dowolnym momencie, podczas gdy grupa zamknięta zaczyna i kończy pracę z tym samym składem osobowym. Rodzaj grupy jest często dostosowany do specyfiki problemów, z którymi się borykają uczestnicy. Istnieją grupy ukierunkowane na konkretne problemy, takie jak uzależnienia, depresja, lęk, żałoba, zaburzenia odżywiania, czy też grupy bardziej ogólne, skupiające się na rozwoju interpersonalnym i emocjonalnym. Dobór grupy powinien być poprzedzony konsultacją z terapeutą.
Warto również zdawać sobie sprawę z tego, że psychoterapia grupowa wymaga aktywnego zaangażowania ze strony uczestnika. Nie wystarczy biernie słuchać, co mówią inni. Kluczem do sukcesu jest otwartość na dzielenie się własnymi doświadczeniami, uczuciami i myślami, a także gotowość do analizowania swoich reakcji i interakcji w grupie. Im więcej uczestnik jest w stanie zainwestować w proces, tym więcej korzyści może z niego wynieść. To proces wzajemnego uczenia się i wspierania.
- Poufność: Wszystko, co dzieje się i jest mówione na sesjach, powinno pozostać w kręgu grupy. Terapeuta dba o utrzymanie poufności i uświadamia uczestników o tej zasadzie.
- Regularność: Sesje grupowe odbywają się zazwyczaj raz w tygodniu i trwają określoną liczbę godzin. Regularne uczestnictwo jest kluczowe dla utrzymania ciągłości procesu terapeutycznego.
- Bezpieczeństwo: Terapeuta tworzy bezpieczne i akceptujące środowisko, w którym uczestnicy mogą swobodnie wyrażać siebie, nie obawiając się oceny czy krytyki.
- Różnorodność: Grupy mogą składać się z osób o różnym wieku, płci, pochodzeniu i problemach, co wzbogaca perspektywę i uczy tolerancji.
- Cel: Każda grupa ma określony cel terapeutyczny, który jest ustalany przez terapeutę i często jest komunikowany uczestnikom na początku.
Jakie są potencjalne trudności i wyzwania w psychoterapii grupowej?
Psychoterapia grupowa, choć niezwykle wartościowa, może wiązać się z pewnymi wyzwaniami, które warto znać, aby być na nie przygotowanym. Jednym z najczęstszych trudności jest początkowy lęk przed otwartością i ujawnieniem swoich problemów przed nieznajomymi. Wiele osób obawia się oceny, krytyki lub niezrozumienia ze strony innych członków grupy. Ten lęk jest naturalny, ale terapeuta dba o stworzenie atmosfery zaufania i akceptacji, która stopniowo pomaga uczestnikom przełamać te bariery.
Kolejnym wyzwaniem może być dynamika grupowa, która czasem bywa złożona. Mogą pojawiać się konflikty między uczestnikami, rywalizacja o uwagę terapeuty, czy też trudności w nawiązywaniu relacji. Niektórzy uczestnicy mogą mieć tendencję do dominowania w dyskusji, podczas gdy inni mogą być wycofani i milczący. Terapeuta odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu tymi dynamikami, pomagając grupie rozwiązywać konflikty w sposób konstruktywny i dbając o to, aby każdy miał szansę być wysłuchanym.
Czasami pojawia się również trudność związana z różnicami w tempie pracy terapeutycznej. Nie wszyscy uczestnicy rozwijają się w tym samym tempie. Niektórzy mogą odczuwać, że postęp jest zbyt wolny, podczas gdy inni mogą czuć się przytłoczeni tempem innych. Terapeuta stara się zrównoważyć potrzeby wszystkich członków grupy, dostosowując tempo i metody pracy tak, aby były one jak najbardziej efektywne dla całego zespołu.
Warto również pamiętać o potencjalnym ryzyku nawiązania zbyt bliskich relacji lub zależności między uczestnikami, które mogą wykraczać poza ramy terapeutyczne. Terapeuta jest odpowiedzialny za utrzymanie profesjonalnych granic i dbanie o to, aby relacje w grupie służyły celom terapeutycznym, a nie stawały się źródłem dodatkowych problemów. Dyskutowanie o tych potencjalnych trudnościach przed rozpoczęciem terapii może pomóc w lepszym przygotowaniu się na nie i w skuteczniejszym radzeniu sobie z nimi.
Czym psychoterapia grupowa różni się od terapii indywidualnej?
Podstawowa różnica między psychoterapią grupową a terapią indywidualną leży w liczbie uczestników i dynamice, jaka się w związku z tym tworzy. W terapii indywidualnej cała uwaga terapeuty skupiona jest na jednej osobie. Pozwala to na bardzo głębokie i szczegółowe analizowanie indywidualnych problemów, historii życia i wzorców zachowań. Jest to proces intymny, skoncentrowany wyłącznie na potrzebach i doświadczeniach danej osoby.
Psychoterapia grupowa natomiast wykorzystuje potencjał interakcji między wieloma osobami. Grupa staje się swoistym lustrem, w którym uczestnicy mogą obserwować swoje zachowania, reakcje i sposoby komunikacji w kontekście innych. Wzajemne wsparcie, dzielenie się doświadczeniami i perspektywami innych osób dodaje nowy wymiar do procesu terapeutycznego. Uczestnicy mają szansę na rozwinięcie umiejętności społecznych poprzez praktyczne ćwiczenia w grupie, czego nie można uzyskać w terapii indywidualnej w takim samym stopniu.
Kolejną istotną różnicą jest koszt i dostępność. Terapia grupowa jest zazwyczaj tańsza niż terapia indywidualna, co czyni ją bardziej dostępną dla osób z ograniczonym budżetem. Ponadto, w niektórych przypadkach, ze względu na wsparcie i poczucie wspólnoty, terapia grupowa może być bardziej efektywna w leczeniu pewnych problemów, takich jak uzależnienia czy lęk społeczny, niż terapia prowadzona w parach lub indywidualnie.
Wreszcie, rodzaj problemów, z którymi najlepiej radzi sobie dana forma terapii, również się różni. Terapia indywidualna jest często preferowana w przypadku głębokich zaburzeń osobowości, poważnych traum, czy gdy pacjent ma silne trudności z budowaniem relacji, które uniemożliwiają mu funkcjonowanie w grupie. Terapia grupowa natomiast doskonale sprawdza się w pracy nad problemami interpersonalnymi, lękiem społecznym, poczuciem izolacji, czy też w procesie wspierania osób przechodzących przez podobne życiowe wyzwania. Często obie formy terapii mogą być stosowane komplementarnie.
Jakie są główne zalety psychoterapii grupowej dla rozwoju osobistego?
Psychoterapia grupowa oferuje unikalne korzyści dla rozwoju osobistego, które wynikają z samej natury pracy w grupie. Jedną z kluczowych zalet jest rozwój samoświadomości. Obserwując swoje reakcje na innych członków grupy i ich reakcje na nas, zaczynamy lepiej rozumieć nasze własne emocje, myśli i wzorce zachowań. Terapeuta pomaga nam identyfikować nieświadome mechanizmy, które wpływają na nasze życie, co jest pierwszym krokiem do wprowadzenia pozytywnych zmian. Widzimy siebie oczami innych, co pozwala na dostrzeżenie aspektów własnej osobowości, które wcześniej mogły być dla nas niewidoczne.
Kolejną ważną korzyścią jest nauka budowania zdrowych relacji interpersonalnych. Grupa stanowi mikrokosmos społeczeństwa, w którym możemy ćwiczyć nowe sposoby komunikacji, asertywności, empatii i radzenia sobie z konfliktami. Uczymy się, jak nawiązywać głębsze więzi, jak wyrażać swoje potrzeby w sposób szanujący innych, a także jak stawiać granice. Te umiejętności są nieocenione w życiu osobistym i zawodowym, pozwalając na budowanie bardziej satysfakcjonujących i autentycznych relacji.
Psychoterapia grupowa może również znacząco poprawić samoocenę i poczucie własnej wartości. Dzielenie się swoimi sukcesami i pokonywaniem trudności w grupie, otrzymywanie wsparcia i akceptacji od innych, a także dostrzeganie własnego wkładu w proces grupowy, buduje wiarę w siebie. Uczestnicy często odkrywają swoje mocne strony i talenty, które wcześniej były niedoceniane, co pozwala im na bardziej odważne realizowanie swoich celów i marzeń.
- Zmniejszenie poczucia izolacji: Świadomość, że inni przeżywają podobne trudności, przynosi ulgę i poczucie przynależności, co jest szczególnie ważne dla osób cierpiących na depresję czy lęk społeczny.
- Rozwój umiejętności społecznych: Grupa jest bezpieczną przestrzenią do ćwiczenia asertywności, komunikacji, słuchania i rozwiązywania konfliktów, co przekłada się na lepsze relacje w życiu codziennym.
- Uzyskanie nowych perspektyw: Różnorodność doświadczeń i punktów widzenia uczestników pozwala na spojrzenie na własne problemy z innej strony, co może prowadzić do nowych rozwiązań i większego zrozumienia.
- Wzmocnienie pewności siebie: Akceptacja i wsparcie ze strony grupy, a także dostrzeganie własnego wpływu na innych, budują pozytywny obraz siebie i wiarę we własne możliwości.
- Nauka radzenia sobie z trudnościami: Grupa oferuje wsparcie w momentach kryzysu i pomaga w rozwijaniu skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem, lękiem i innymi negatywnymi emocjami.
Czy psychoterapia grupowa jest odpowiednia dla każdego rodzaju problemów?
Psychoterapia grupowa jest niezwykle skutecznym narzędziem terapeutycznym, ale niekoniecznie jest odpowiednia dla każdego rodzaju problemów i każdej osoby. Jej siła leży przede wszystkim w dynamice interpersonalnej i możliwości uczenia się od innych oraz przez interakcje z innymi. Dlatego też, najlepiej sprawdza się w przypadku trudności związanych z relacjami, komunikacją, poczuciem izolacji, lękiem społecznym, niską samooceną czy też w procesie wspierania osób przechodzących przez podobne życiowe wyzwania, takie jak żałoba, rozwód czy choroba.
Specjalistyczne grupy terapeutyczne są często bardzo skuteczne w leczeniu konkretnych problemów, takich jak uzależnienia, zaburzenia odżywiania, zespół stresu pourazowego (PTSD) czy zaburzenia lękowe. W takich grupach uczestnicy mogą dzielić się swoimi doświadczeniami z osobami, które rozumieją ich specyficzne trudności, co buduje silne poczucie wspólnoty i wzajemnego wsparcia. Terapeuta prowadzący takie grupy posiada specjalistyczną wiedzę i narzędzia do pracy z danym problemem.
Jednakże, psychoterapia grupowa może nie być najlepszym wyborem dla osób, które doświadczają bardzo głębokich zaburzeń osobowości, które mogą utrudniać funkcjonowanie w grupie, lub dla osób z bardzo poważnymi, ostrymi kryzysami psychicznymi, które wymagają intensywnej opieki indywidualnej. Osoby z silnymi skłonnościami do wycofywania się, głęboką nieufnością lub skrajną niezdolnością do tworzenia relacji mogą początkowo mieć trudności z zaadaptowaniem się do środowiska grupowego. W takich przypadkach terapia indywidualna może być lepszym pierwszym krokiem, a psychoterapia grupowa może być rozważona w późniejszym etapie procesu leczenia.
Decyzja o tym, czy psychoterapia grupowa jest odpowiednia, powinna być podjęta po konsultacji z wykwalifikowanym terapeutą, który oceni indywidualną sytuację pacjenta, jego potrzeby i cele terapeutyczne. Terapeuta może pomóc dobrać odpowiednią formę terapii, która będzie najbardziej efektywna dla danej osoby i jej problemów. Ważne jest, aby wybrać grupę, która odpowiada specyfice trudności i oczekiwaniom uczestnika.
